Nieuwsgierigheid als motor

In de geweldige Bar Paniek aan de dokken in Antwerpen ontmoet ik Wannes Deneer van Matter of sound in zijn creatieve werkplek. Ergens tussen lassende medemakers, stapels fietsen, materialen en allerlei objecten die ooit nog van pas kunnen komen voeren we een gesprek over nieuwsgierigheid. Op Kunstendag voor Kinderen brengt hij zijn installatie Speaking Characters naar De Kern.

Hoe is Speaking Characters ontstaan?
Wannes Deneer: "Ik heb een residentie gedaan bij Overtoon in Brussel, een plek waar onderzoek naar en productie van geluidskunst gebeurt. Daar heb ik een maand lang geëxperimenteerd met het maken van luidsprekers uit allerlei materialen: papier, karton, hout en technische onderdelen.

Ik probeer altijd mijn eigen geluid te maken en te construeren. Op een bepaald moment wou ik dat doortrekken naar de luidsprekers zelf. Ik vroeg me af wat er zou gebeuren als ik niet alleen de klank maak, maar ook het object waaruit die klank komt.

Tijdens die residentie heb ik ongeveer twintig verschillende prototypes gebouwd. Dat waren telkens kleine onderzoeken naar hoe een luidspreker eruit kan zien en hoe die kan klinken."

En wanneer werd dat een installatie?
Wannes: "Na die maand leek het mij interessant om dat onderzoek te tonen. Ik maakte een selectie van acht luidsprekers en stelde die op in een cirkel. Daarnaast legde ik ook materialen die deel uitmaakten van het onderzoek. Zo ontstond eigenlijk een reconstructie van het laboratorium waarin ik gewerkt had. Bezoekers zien niet alleen de luidsprekers, maar ook iets van het proces dat eraan voorafging."

Vertrek je meestal vanuit een idee of vanuit een materiaal?
Wannes: "Er is altijd een vraag die ik wil onderzoeken. Dat is voor mij de motor. Bij Speaking Characters was dat bijvoorbeeld de vraag: wat gebeurt er met de muziek die ik maak als ik de luidsprekers zélf bouw? Ik heb dan geen eindresultaat in gedachten, maar begin eraan omdat ik nieuwsgierig ben. Aan het begin van een creatieproces maak ik wel altijd schetsen. Daarin onderzoek ik hoe ik een werk ga opbouwen. Materialen spelen ook een grote rol. Ik breng materialen samen, dat brengt mijn verbeelding dan weer op gang en zo ontstaat er iets.”

Verzamel je daarom zoveel materialen?
Wannes: "Ja. Als ik een materiaal zie dat ik interessant vind of waarvan ik benieuwd ben hoe het klinkt, dan neem ik dat mee. Soms gaat het om een vorm, soms om een textuur. Geluidsgolven gedragen zich bijvoorbeeld anders in isomo dan in een aardewerken kom, omdat die materialen heel andere eigenschappen hebben."

De luidsprekers in Speaking Characters lijken bijna levende wezens.
Wannes: "Dat is geleidelijk ontstaan. De verschillende luidsprekers hebben allemaal andere eigenschappen. Ze hebben een ander karakter. Vandaar ook de titel Speaking Characters.

Ik vind het fijn om de objecten als personages te zien. Zeker omdat sommige luidsprekers bewegen. Door die beweging krijgen ze eigenschappen van levende creaturen. Ze krijgen iets menselijks."

Wat betekent het voor jou om deel te nemen aan Kunstendag voor Kinderen?
Wannes: "Een publiek van kinderen en volwassenen is fijn omdat ze elkaar kunnen helpen in het kijken en luisteren. Er ontstaat dan een uitwisseling.

Speaking Characters is een installatie die mijn onderzoek naar het maken van luidsprekers in een laboratoriumsetting presenteert. Daardoor probeert de installatie ook inzichten te delen. Ik denk dat kinderen, sponzen als ze zijn, dat een aangename vorm vinden.

De installatie is zeker niet alleen voor kinderen, maar het is wel fijn dat ze kinderen op verschillende manieren kan raken. Geluid wekt vrij snel een gevoel op en kinderen reageren daar heel direct op. Ik heb al meegemaakt dat kinderen begonnen te dansen op de ritmische geluiden. Andere keren gingen kinderen samen met hun ouders liggen om te luisteren, of onderzoeken ouders en kinderen samen hoe alles werkt."

Maak je het bewust voor kinderen?
Wannes: "Nee, eigenlijk niet. Ik maak mijn installaties niet specifiek voor kinderen maar ook niet specifiek voor volwassenen. Ik probeer werk te maken dat toegankelijk is.

Ik gebruik herkenbare voorwerpen en maak er geluid of muziek mee. Ik denk dat kinderen ook zo naar de dingen kijken. Ze stellen de vraag: “Wat kan ik hiermee doen?” in plaats van “waarvoor dient dit”. Volwassenen maken sneller een verbinding tussen een voorwerp en zijn functie. Je maakt geen soep in een emmer bijvoorbeeld.”

Hoe ziet de toekomst van Speaking Characters er voor jou uit? Is dit voor jou afgerond?
Wannes: "De installatie op zich is afgerond. Maar het onderzoek gaat verder. Ik ben momenteel aan het nadenken over live-performances met zelfgebouwde luidsprekers en klankobjecten. Dus in die zin loopt het onderzoek gewoon verder.”